Υμενική πτυχή: παθολογική οντότητα ή τυχαίο εύρημα;

Κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη το γόνατο είναι χωρισμένο σε 3 κοιλότητες, με την παρουσία 2 ευμεγέθων ενδαρθρικών υμενικών πτυχών. Μετά τη γέννησή μας οι πτυχές αυτές υποχωρούν και σταδιακά εξαφανίζονται. Σε κάποιες περιπτώσεις παραμένουν 1-2 πτυχές, ως υπολλείμματα των εμβρυϊκών, συνήθως η υποεπιγονατιδική και η έσω παρεπιγονατιδική υμενική πτυχή.
Η πρώτη πολύ σπάνια αποτελεί πηγή ενοχλήσεων. Αντιθέτως η έσω παρεπιγονατιδική υμενική πτυχή μπορεί να ενοχλεί, κυρίως όταν αρχίζει να προσκρούει στον έσω μηριαίο κόνδυλο. Το σύνδρομο που προκαλείται ονομάζεται σύνδρομο υμενικής πτυχής και η πτυχή απαντάται στη βιβλιογραφία ως plica mediopatellaris, ή έσω παρεπιγονατιδική υμενική πτυχή γόνατος.

Κλινική εικόνα
Για πολλά χρόνια, η υμενική πτυχή είναι ασυμπτωματική, δεν προκαλεί ενοχλήσεις, πόνο, υγρό στην άρθρωση Μηχανισμός πρόσκρουσης υμενικής πτυχήςή δυσχέρεια στο γόνατο. Εάν είναι ευμεγέθης, κάποια στιγμή, συνήθως μεταξύ 3ης και 4ης δεκαετίας αρχίζει να προκαλεί συμπτώματα στο γόνατο, όπως αναπήδηση και ψηλαφητό κλικ, αίσθημα ψευδομπλοκαρίσματος του γόνατος, δυσχέρεια στο ανεβοκατέβασμα της σκάλας, δυσκολία στο βαθύ κάθισμα, συμπτώματα δηλαδή που προσομοιάζουν με ρήξη έσω μηνίσκου, ή χονδροπάθεια της άρθρωσης μεταξύ επιγονατίδας και μηριαίου. Το καλό ιστορικό θα αναδείξει την παρουσία συγκεκριμένων κλινικών συμπτωμάτων τους τελευταίους μήνες. Στην κλινική εξέταση δεν υπάρχουν 100% αξιόπιστα διαγνωστικά τεστ, όμως ο έμπειρος εξεταστής θα αποκλείσει μια σειρά παθήσεων του γόνατος και με ισχυρό δείκτη υποψίας θα θέσει (συνήθως εξ’ αποκλεισμού) τη διάγνωση*. Περισσότερο χαρακτηριστικό κλινικό εύρημα στην πλειονότητα των περιπτώσεων είναι η ευαισθησία που ανευρίσκεται έσω παρεπιγονατιδικά από τον εξεταστή, με το γόνατο σε κάμψη 60-90 μοίρες. 

Διαγνωστικές εξετάσεις
Η απλή ακτινογραφία δε δύναται να απεικονίσει την υμενική πτυχή και γι’ αυτό δε χρησιμοποιείται. Η μαγνητική τομογραφία θα αναδείξει Η υμενική πτυχή στη μαγνητική τομογραφία γόνατοςτην υμενική πτυχή, μόνο όταν το γόνατο έχει σημαντικού βαθμού ύδραρθρο (είναι πρησμένο), οπότε η πτυχή αναδεικνύεται σαν μεμβράνη που επιπλέει (διπλανή εικόνα). Στις περισσότερες όμως περιπτώσεις, το γόνατο δεν έχει υγρό πέραν του φυσιολογικού και ως εκ τούτου η υμενική πτυχή δεν απεικονίζεται στη μαγνητική, διότι κολλάει με τις φυσιολογικές μεμβράνες του γόνατος και δε φαίνεται. Το αρθρογράφημα (η έγχυση σκιαγραφικού εντός του γόνατος) και ακολούθως η διενέργεια μαγνητικής θα μπορούσε να βοηθήσει, αλλά δε συστήνεται, λόγω κινδύνου λοίμωξης. Ο υπέρηχος δε βοηθά στη διάγνωση. Η αρθροσκόπηση θέτει την οριστική διάγνωση και ακολουθείται στον ίδιο χρόνο από την αρθροσκοπική αφαίρεση της πτυχής, που είναι και η οριστική θεραπεία της πάθησης.

Θεραπεία
Στα πρώιμα στάδια της πάθησης ακολουθείται ένα ήπιο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας, αποφυγή σκάλας και κάμψης του γόνατος πέραν των 90 μοιρών, λήψη αντιφλεγμονωδών φαρμάκων και τοπική παγοθεραπεία. Αρθροσκοπική εικόνα υμενικής πτυχής και της χονδροπάθειας που προκαλείΤα μέτρα αυτά δεν είναι θεραπευτικά, απλά ανακουφιστικά για λίγο διάστημα. Στις υποτροπές και στην εξέλιξη της πάθησης, η οριστική θεραπεία, όπως προαναφέρθηκε, είναι η αφαίρεση της πτυχής. Η επέμβαση διενεργείται αρθροσκοπικά, είναι μικρής βαρύτητας και διάρκειας (μέσος χρόνος τα 15 λεπτά) και ο ασθενής εξέρχεται του νοσοκομείου μετά από 1-2 ώρες περπατώντας, χωρίς πατερίτσες και μπορεί να οδηγήσει και να επιστρέψει στην εργασία του από την επόμενη κιόλας ημέρα. Η οριστική εξάλειψη των συμπτωμάτων γίνεται σε διάστημα 3-4 εβδομάδων, χρόνος που απαιτείται από τον οργανισμό για την πλήρη επούλωση στο σημείο αφαίρεσης της πτυχής.

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι η υμενική πτυχή είναι μια μεμβράνη που έχει παραμείνει ως κατάλοιπο των μεμβρανών που υπήρχαν στο γόνατο κατά την εμβρυϊκή μας ανάπτυξη. Μπορεί να παραμείνει ασυμπτωματική, ειδικά όταν είναι μικρή, ενώ όταν είναι μεγαλύτερη, μπορεί να προσκρούει στο μηριαίο κόνδυλο, προκαλώντας το σύνδρομο υμενικής πτυχής. Η οριστική θεραπεία είναι η αρθροσκοπική αφαίρεση της υμενικής πτυχής.

*Ο Δρ Β.Κ.Φωτόπουλος έχει ασχοληθεί εκτενώς με το σύνδρομο της υμενικής πτυχής τα τελευταία 15 έτη, έχοντας διαγνώσει και θεραπεύσει μεγάλο αριθμό ασθενών, που έπασχαν από το συγκεκριμένο πρόβλημα. Έχει, δε, διατελέσει ομιλητής σε σημαντικό αριθμό συνεδρίων από το 2003, αναλύοντας εκτενώς το θέμα της υμενικής πτυχής με πλούσιο υλικό από προσωπικούς του ασθενείς.