Σκολίωση

Ο όρος σκολίωση προέρχεται από τη λέξη σκολιός που σημαίνει στρεβλός και χρησιμοποιήθηκε αρχικά απο τον Γαληνό (129-199μ.Χ). Αποτελεί μια από τις συχνότερες παραμορφώσεις της σπονδυλικής στήλης και είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Φυσιολογικά η σπονδυλική στήλη στην προσθιοπίσθια διάστασήΦυσιολογική vs σκολιωτική σπονδυλική στήλη της φαίνεται τελείως ευθεία. Σκολίωση ονομάζουμε την πλάγια παρεκτόπιση της σπονδυλικής στήλης από το μέσο κάθετο φυσιολογικό σπονδυλικό άξονα, η οποία συνοδεύεται και από στροφή των σπονδύλων.

Μορφές σκολίωσης:
Η σκολίωση διαιρείται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τη λειτουργική  και την οργανική.
Στη λειτουργική σκολίωση οι σπόνδυλοι διατηρούν την αρχιτεκτονική τους και όταν ελλείψει το αίτιο που προκαλεί τη σκολίωση, η σπονδυλική στήλη αποκαθίσταται πλήρως, εφόσον δεν έχουν δημιουργηθεί μόνιμες βλάβες. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται:
1.    Η σκολίωση λόγω στάσης του σώματος
2.    Η αντισταθμιστική σκολίωση, σε ανισοσκελία κάτω άκρων και κλίση της λεκάνης προς το βραχύτερο σκέλος
3.    Η ανταλγική, που παρατηρείται σε περιπτώσεις οσφυαλγίας και ισχιαλγίας.
Η οργανική σκολίωση  αντιθέτως είναι μια τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης, όπου εκτός από την πλάγια απόκλιση από τη μέση γραμμή, υπάρχει συνήθως και στροφή μιας σειράς σπονδύλων. Στη μορφή αυτή της σκολίωσης το κύρτωμα δε διορθώνεται με πλάγιες κλίσεις του κορμού και είναι μόνιμο.
Η οργανική σκολίωση ταξινομείται ως εξής:Προσθιοπίσθια ακτινογραφία σπονδυλικής στήλης με σκολίωση
1.    Ιδιοπαθής σκολίωση
       α. Νηπιακή (από γεννήσεως έως 3 ετών)
       β. Παιδική (4-10 ετών)
       γ. Εφηβική (10-17 ετών)
       δ. Ενηλίκων
2.    Συγγενής σκολίωση (ανωμαλίες σχηματισμού και ανωμαλίες διαχωρισμού σπονδύλων κατά την εμβρυϊκή ζωή)
3.    Νευρομυϊκή σκολίωση
4.    Οργανική σκολίωση από άλλες αιτίες (Νευροϊνομάτωση, νευρικά ελλείμματα, τραυματισμοί, όγκοι, οστικές δυσπλασίες, νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα, εγκαύματα, νόσοι συνδετικού ιστού)
Η ιδιοπαθής σκολίωση είναι η συχνότερη από όλες τις άλλες μορφές (80%) και για το λόγο αυτό θα ασχοληθούμε με αυτήν. Για να χαρακτηριστεί μια σκολίωση ως ιδιοπαθής, θα πρέπει να αποκλειστούν όλες οι άλλες αιτίες που προκαλούν την παραμόρφωση.
Αν ορίσουμε ως μικρότερη γωνία εκκίνησης του κυρτώματος τις 10ο , τότε η συχνότητα της σκολίωσης είναι σε διάφορες στατιστικές 1,9%-3%. Με γωνία έναρξης μέτρησης τις 20ο τότε η συχνότητα πέφτει στο 0,3%.  Υπάρχει μια επικράτηση των κοριτσιών προς τα αγόρια η οποία αυξάνει, όταν οι καμπύλες είναι μεγαλύτερες και μπορεί να φτάσει το 5:1. Ο εφηβικός τύπος σκολίωσης είναι ο συχνότερος. Αφορά συνήθως νεαρές κοπέλες και είναι συχνότερη στις ηλικίες των 12-15 ετών. Συνήθως παρουσιάζεται μετά την ηλικία των 9-10 ετών, και χειροτερεύει με την αύξηση της ηλικίας και του ύψους του παιδιού.

Αιτιολογία
Στην ιδιοπαθή σκολίωση δεν τεκμηριώνεται σαφής αιτία που την προκαλεί, αλλά είναι σαφές οτι δε σχετίζεται με λανθασμένη στάση του σώματος του μαθητή κατά τη μελέτη, ούτε με τη βαριά σχολική τσάντα. Έχουν βρεθεί πάντως παράγοντες που πυροδοτούν την έναρξη και άλλοι που την επιδεινώνουν.
1.    Γενετικός παράγων
2.    Ρόλος της ανάπτυξης και των ορμονών
3.    Πιθανή συσχέτιση με την υποκύφωση της θωρακικής μοίρας
4.    Διαταραχές του κολαγόνου του μεσοσπονδυλίου δίσκου
5.    Κεντρικό Νευρικό Σύστημα και το σύστημα ισορροπίας-στάσεως

Η αιτιολογία είναι πολυπαραγοντική και, παρά την πληθώρα των ερευνών, παραμένει εν πολλοίς άγνωστη και όχι καλά διευκρινισμένη.
Ανάλογα με την περιοχή της σπονδυλικής στήλης στην οποία εμφανίζεται το κύρτωμα, τη διαχωρίζουμε σε αυχενική, θωρακική και οσφυϊκή σκολίωση. Αρκετά συχνά μπορεί να υπάρξει κύρτωμα που να αφορά σε παραπάνω από μία μοίρες της σπονδυλικής στήλης, οπότε μιλάμε για θωρακοσφυϊκή σκολίωση. Ανάλογα με το προς τα πού κλίνει το κυρτό της καμπύλης χαρακτηρίζουμε τη σκολίωση δεξιά ή αριστερή και την αναφέρουμε σαν δεξιά θωρακική σκολίωση ή αριστερή οσφυϊκή σκολίωση κ.ο.κ.
Πιο συχνά εμφανίζεται η σκολίωση με το κυρτό προς τα δεξιά. Επίσης, πιο συχνή είναι η θωρακική και η θωρακοσφυϊκή σκολίωση. Η θωρακική σκολίωση φαίνεται πιο έντονα, διότι με τη στροφή των σπονδύλων συμπαρασύρονται και οι πλευρές οι οποίες προβάλλουν περισσότερο στη θωρακική μοίρα.

Πώς γίνεται η διάγνωση της σκολίωσης; Έλεγχος της Σ.Σ.για σκολίωση
Πολλές φορές τη διάγνωση την κάνουν οι γονείς ή το ίδιο το παιδί. Συνήθως τα κορίτσια παραπονιούνται στη μαμά ότι δεν στρώνει καλά η φούστα στη μέση ή ότι κρεμάει περισσότερο από τη μια μεριά, ή ότι πέφτει η μια τιράντα. Η μαμά πολλές φορές βλέπει να προβάλλει περισσότερο η μια ωμοπλάτη.
Στην κλινική εξέταση ο Ορθοπαιδικός χρησιμοποιεί ειδικά τεστ για τη διάγνωση της σκολίωσης, εξετάζοντας το παιδί τόσο σε όρθια, όσο και σε καθιστή θέση. Πολύ σπουδαίο ρόλο στη σωστή διάγνωση παίζει η ακριβής μέτρηση του μήκους των κάτω άκρων, διότι η ανισοσκελία (βραχύτερο το ένα πόδι από το άλλο) μπορεί να οδηγήσει σε αντιρροπιστική και όχι ιδιοπαθή σκολίωση.
Από τις διαγνωστικές εξετάσεις, απαραίτητη είναι η προσθιοπίσθια ακτινογραφία ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης (από αυχένα έως λεκάνη), καθώς και η ακτινογραφία λεκάνης, για τον προσδιορισμό της σκελετικής ωρίμανσης του παιδιού (δείκτης Risser). Αυτό θα μας βοηθήσει να προσδιορίσουμε το δυναμικό ανάπτυξης του παιδιού και να σχεδιάσουμε την ορθή θεραπεία (διαφορετική θεραπεία χρειάζεται ένα κορίτσι 12 ετών με 19 μοίρες σκολίωση, διαφορετική ένα κορίτσι 15 ετών με την ίδια σκολίωση).

Πώς εξετάζουμε ένα παιδί για να δούμε αν έχει σκολίωση; Παράδειγμα κηδεμόνα σκολίωσης
Σε υποψία εμφάνισης σκολίωσης στο παιδί, καλό θα είναι να απευθυνθούμε σε Ορθοπαιδικό. Βάζουμε το παιδί σε στάση προσοχής, γυμνό από τη μέση και πάνω, και του ζητάμε να σκύψει με τα γόνατα σε έκταση. Παρατηρούμε τη σπονδυλική στήλη αν είναι ευθεία. Αν δεν είναι τότε μιλούμε για πιθανή σκολίωση και ζητούμε ακτινολογικό έλεγχο ο οποίος επιβεβαιώνει τη διάγνωση. Ο ακτινολογικός έλεγχος γίνεται με το παιδί σε όρθια στάση. Έχοντας κάνει τη διάγνωση πρέπει να κάνουμε και την κατάλληλη θεραπεία. Για να κάνουμε την ανάλογη θεραπεία πρέπει να γνωρίζουμε το μέγεθος της σκολίωσης.

Θεραπεία
Η σκολίωση μετριέται σε μοίρες και η θεραπεία εξαρτάται από το πόσες μοίρες είναι. Για πρακτικούς λόγους έχουμε χωρίσει τη σκολίωση σε κατηγορίες: μέχρι 20 μοίρες, από 20-40 μοίρες και από 40 μοίρες και άνω.
Σκολίωση μεγέθους μέχρι 20ο θεραπεύεται συντηρητικά με φυσιοθεραπεία, κολύμπι και παρακολούθηση, συνήθως κάθε 6 μήνες.
Από 20-40ο συνιστούμε διαφόρων τύπων κηδεμόνες. Οι κηδεμόνες έχουν σκοπό να διορθώσουν τη σκολίωση ή στη χειρότερη περίπτωση να μη την αφήσουν να χειροτερεύσει. Πολλές φορές η σκολίωση είναι δυνατόν να χειροτερεύσει και μέσα στον κηδεμόνα. Οι κηδεμόνες πρέπει να φοριούνται ανελλιπώς και για τουλάχιστον 20 ώρες το 24ωρο, ακόμα και τη νύχτα, και για αρκετά χρόνια μετά το πέρας της ανάπτυξης του παιδιού, συνήθως μέχρι τα 19-20 έτη.  
Από τις 40 μοίρες και πάνω συνήθως η σκολίωση χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση.Χειρουργική αντιμετωπιση της σκολίωσης
Η χειρουργική θεραπεία χρειάζεται για να διορθωθούν οι μεγάλες καμπύλες, οι οποίες αν είναι έντονες, είναι δυνατόν να δημιουργούν πίεση στους πνεύμονες και στην καρδιά με αποτέλεσμα καρδιοπνευμονική ανεπάρκεια, ακόμα και θάνατο. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιούνται ειδικές μεταλλικές ράβδοι για τη διόρθωση των κυρτωμάτων. Οι επεμβάσεις αυτές θεωρούνται μεγάλες, αλλά όταν υπάρχει ένδειξη πρέπει να γίνονται.
Εκτός από τις απλές σκολιώσεις, υπάρχουν και οι διπλές σκολιώσεις, όπου αντί για ένα κύριο κύρτωμα υπάρχουν δύο. Αυτές πολύ συχνά φαίνονται λιγότερο, διότι το ένα κύρτωμα αντιρροπεί το άλλο. Η θεραπεία και σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ίδια.
Τα τελευταία χρόνια, εκμεταλλευόμενες τη διεθνή τάση για minimal επεμβάσεις, διάφορες εταιρίες έχουν εισάγει στο χώρο συστήματα αυτο-εκπτυσσόμενα, τα οποία τοποθετούνται με μικρές τομές στη σπονδυλική στήλη και θεωρούνται ως λύση με ελάχιστη παρεμβατική τεχνική. Τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής είναι πολύ αμφιλεγόμενα και δεν έχουν καταφέρει να αλλάξουν το χάρτη της χειρουργικής θεραπείας της σκολίωσης.

Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η σκολίωση είναι μια πάθηση που αφορά πιο συχνά τα κορίτσια της προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας. Η σκολίωση αυτή λέγεται ιδιοπαθής, διότι είναι άγνωστης αιτιολογίας. Μια πρόχειρη εξέταση μπορεί να γίνει ακόμη και από τους ίδιους τους γονείς, βάζοντας το παιδί να σκύψει με τεντωμένα τα γόνατα. Καλό είναι όλα τα παιδιά, ειδικά τα κορίτσια, να ελέγχονται μια φορά το χρόνο, από την ηλικία των 9-10 ετών.
Στις μικρές σκολιώσεις μέχρι 20 μοίρες, η συνήθης θεραπεία είναι οι ασκήσεις στάσης και ασκήσεις διορθώσεως, όπως τις ονομάζουμε. Πολλές φορές συστήνουμε την κολύμβηση ως χρήσιμη, όμως τίποτε δεν έχει αποδειχτεί. Παρόλα αυτά είναι βέβαιο ότι δεν κάνει κακό. Αντιθέτως, προς απάντηση μιας συχνής ερώτησης των γονέων, το μονόζυγο σκληραίνει τους μύες και δεν επιτρέπει τη διόρθωση της σκολίωσης, συνεπώς πρέπει να αποφεύγεται. Επίσης η βαριά σχολική τσάντα καθώς και η λοξή θέση του σώματος των μαθητών κατά τη μελέτη δεν έχει αποδειχτεί ότι προκαλεί ή επιβαρύνει τη σκολίωση.