Ρήξη ΠΧΣ: είναι η αρχή του τέλους για το γόνατο;

Η ρήξη του προσθίου χιαστού συνδέσμου (ΠΧΣ) αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους τραυματισμούς στον αθλούμενο πληθυσμό εδώ και πολλές δεκαετίες.
Παρατηρείται συνηθέστερα σε γυναίκες (2-8 φορές συχνότερα) και σε αθλητές ποδοσφαίρου, μπάσκετ, χάντμπολ, βόλλεϋ και χόκεϋ, ενώ μπορεί να συμβεί επίσης και σε τροχαία ατυχήματα. Παλαιότερα σήμαινε το τέλος της καριέρας του αθλητή, τις τελευταίες, όμως, 3 δεκαετίες η χειρουργική του αποκατάσταση έχει βοηθήσει στην πλήρη επάνοδο στις αθλητικές δραστηριότητες.

Ανατομία
Η άρθρωση του γόνατος αποτελεί ακόμα και σήμερα πεδίο έρευνας και μελέτης, σχετικά με την πολυπλοκότητά της. Αποτελείται από οστά (μηριαίο, κνήμη, επιγονατίδα), συνδέσμους (ταινίες συνδετικού ιστού που συγκρατούν τα οστά μεταξύ τους), μυς, και τένοντες που συνεργαζόμενα μεταξύ τους προσφέρουν εξαιρετικές λειτουργίες και σταθερότητα στην άρθρωση. Από τους συνδέσμους, ο σπουδαιότερος είναι ο Πρόσθιος Χιαστός Συνδεσμος (ΠΧΣ στην ελληνική και  ACL στη διεθνή βιβλιογραφία). Αποτελεί τον κεντρικό σύνδεσμο της άρθρωσης και παίζει σημαντικότατο ρόλο, τόσο στην προσθιοπίσθια, όσο και στη στροφική σταθερότητα του γόνατος. 

                                                                            Ανατομικά στοιχεία γόνατος

Διάγνωση
Το ιστορικό του τραυματισμού θέτει εξαρχής την υποψία της  ρήξης του προσθίου χιαστού συνδέσμου. Συνήθως πρόκειται για αθλητή, ο οποίος υπέστη στροφική κάκωση κατά τη διάρκεια της άθλησης (διπλανή εικόνα) και συνήθως δεν είναι ικανός να συνεχίσει την αθλητική του δραστηριότητα. Μπορεί να συμβεί επίσης κατά την πτώση σε σκάλα, κατά τις πτώσεις στο σκι, ή σαν αποτέλεσμα τροχαίου ατυχήματος.

                                                                                      Στροφική κάκωση γόνατος και ρήξη ΠΧΣ

Κλινικά συνήθως το γόνατο πρήζεται γρήγορα μετά τον τραυματισμό και ο ασθενής έμφανίζει δυσχέρεια στη βάδιση. Ο έμπειρος Ορθοπαιδικός θα θέσει την οριστική διάγνωση με τη βοήθεια ειδικών κλινικών δοκιμασιών (Lachman, Pivot), οι οποίες συνήθως είναι αρκετές. Για επιβεβαίωση και για ανεύρεση συνυπαρχουσών κακώσεων στο τραυματισμένο γόνατο (ρήξη μηνίσκου, χόνδρινες βλάβες) διενεργείται μαγνητική τομογραφία (MRI, επόμενη εικόνα).

 

                                                

                                               

Ποιοι τρόποι θεραπείας υπάρχουν;
Η συντηρητική αντιμετώπιση με φυσικοθεραπεία και ενδυνάμωση των μυών του γόνατος απεδείχθη ανεπαρκής, όσον αφορά τη σταθερότητα του γόνατος στον αθλητή. Πιθανώς είναι εν μέρει ικανοποιητική σε ενήλικες με χαμηλό επίπεδο δραστηριότητας. Παλαιότερα, επεμβάσεις αποκατάστασης του ΠΧΣ γίνονταν μόνο στους αθλητές. Απεδείχθη, όμως, βιβλιογραφικά με πολύ καλές μελέτες ότι η ανεπάρκεια του ΠΧΣ, ειδικά σε νεαρό πληθυσμό, προκαλεί διαταραχές στην σταθερότητα του γόνατος, με συνέπεια την πρόκληση εν συνεχεία περαιτέρω βλαβών στην άρθρωση, όπως χονδροπάθεια, ρήξη μηνίσκων και εν τέλει πρώϊμη αρθρίτιδα. Χαρακτηριστικά, περιγράφεται πως η ρήξη του ΠΧΣ, εάν αφεθεί χωρίς επέμβαση, αποτελεί την αρχή του τέλους για το γόνατο.

Σε ασθενείς έως 45 ετών συνιστάται επέμβαση αποκατάστασης του ΠΧΣ, η οποία αποκαλείται "πλαστική ΠΧΣ". Απαιτεί γενική αναισθησία, ή ραχιαία αναλγησία, διαρκεί περίπου 60-90 λεπτά και γίνεται αρθροσκοπικά, με τη βοήθεια, δηλαδή, της κάμερας μέσα από 2 τομές 3 χιλιοστών στο γόνατο.  Στη θέση του ΠΧΣ χρησιμοποιούνται  τένοντες, που παίρνουμε από το ίδιο γόνατο του τραυματία, και, μετά από κατάλληλη προετοιμασία, τοποθετούνται στη θέση του ΠΧΣ. Ως μόσχευμα για τον πρόσθιο χιαστό μπορεί να χρησιμοποιηθεί τετραπλή δέσμη τενόντων ημιτενοντώδους και ισχνού, τμήμα του επιγονατιδικού τένοντα, ή του τένοντα του τετρακεφάλου. Σε σπάνιες και πολύ ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί συνθετικό μόσχευμα, ή μόσχευμα άλλου δότη. Η καθήλωση του μοσχεύματος στο μηρό και την κνήμη γίνεται με ειδικά υλικά και απορροφήσιμες βίδες, τα οποία προσφέρουν πολύ ισχυρή συγκράτηση του μοσχεύματος και μας επιτρέπουν ταχύτατη έναρξη της κινησιοθεραπείας. Τις παλαιότερες δεκαετίες έγιναν προσπάθειες συρραφής του ραγέντος συνδέσμου, με πολύ άσχημα αποτελέσματα, οπότε και εγκαταλείφθηκαν.

 

                                                           Σχηματική αναπαράσταση πλαστικής ΠΧΣ

 

Σε ασθενείς άνω των 45 ετών ακολουθούμε κατά κανόνα συντηρητική αντιμετώπιση στη ρήξη του προσθίου χιαστού συνδέσμου. Είναι γενικά παραδεκτό ότι οι άνω των 45 ετών εμφανίζουν ένα πιο συντηρητικό πρόγραμμα άσκησης, που δεν απαιτεί την ακεραιότητα του προσθίου χιαστού συνδέσμου, όπως βάδιση, κολύμπι, ελαφρύ τρέξιμο, αποφεύγοντας αθλητικές δραστηριότητες με ποδόσφαιρο, μπάσκετ κ.α. Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα μετά από ένα σύντομο χρονικό διάστημα 2-3 εβδομάδων μετά την κάκωση, ακολουθούμε ένα πρόγραμμα φυσικοθεραπείας κα μυϊκής ενδυνάμωσης του γόνατος, δίνοντας στον ασθενή κατάλληλες οδηγίες για την επιτέλεση συγκεκριμένων αθλημάτων (περπάτημα, τρέξιμο, ποδήλατο, κολύμβηση) και αποφυγή άλλων δραστηριοτήτων (ποδόσφαιρο, μπάσκετ, τένις, χορό)

Συμπερασματικά, θα λέγαμε πως η ρήξη του ΠΧΣ είναι ένας από τους σοβαρότερους τραυματισμούς του γόνατος και εμφανίζεται συνήθως σε νεαρούς ενήλικες, ως αποτέλεσμα κάκωσης κατά τη διάρκεια αθλητικής δραστηριότητας. Χωρίς θεραπεία, αποτελεί πράγματι την αρχή του τέλους για το γόνατο. Οι σύγχρονες τεχνικές αντιμετώπισης μπορούν να αναστρέψουν αυτή την πορεία, ώστε ο τραυματίας να επιστρέψει στις αγαπημένες του δραστηριότητες με ένα άριστο λειτουργικό αποτέλεσμα