Οσφυαλγία: πού οφείλεται και πώς θεραπεύεται

Η οσφυαλγία (σύνθετη λέξη, οσφύς=μέση, άλγος=πόνος), ο πόνος, δηλαδή, χαμηλά στη μέση (low back pain στη διεθνή βιβλιογραφία), αποτελεί ένα σύμπτωμα σύνηθες σε ένα υψηλό ποσοστό ανθρώπων.
Υπολογίζεται ότι στη διάρκεια της ζωής τους, το 80% των ανθρώπων θα βιώσει τουλάχιστον ένα επεισόδιο πόνου στη μέση. Αποτελεί το συνηθέστερο λόγο επίσκεψης στα επείγοντα των νοσοκομείων και το συχνότερο λόγο χορήγησης αναρρωτικών αδειών. Λανθασμένα θεωρείται ως πάθηση, καθώς αποτελεί μόνο σύμπτωμα και για το λόγο αυτό θα πρέπει να γίνεται προσπάθεια ανεύρεσης της αιτίας του πόνου. Στις αιτίες περιλαμβάνεται ένα μεγάλο φάσμα παθήσεων, τόσο τοπικών, όσο και συστηματικών. Συμβαίνει συχνότερα στην 4η και 5η δεκαετία της ζωής και συνήθως οφείλεται σε εκφύλιση των κατώτερων οσφυϊκών διαστημάτων, που είναι τα πιο κινητά. Συχνά, η εκφύλιση ξεκινάει από έναν ή περισσότερους μεσοσπονδύλιους δίσκους, (δισκοπάθεια) και στη συνέχεια ακολουθεί η εκφύλιση των σπονδυλικών αρθρώσεων, που προκαλεί αστάθεια και στένωση του σπονδυλικού σωλήνα. Ταυτόχρονα με την οσφυαλγία, μία κήλη δίσκου μπορεί να πιέσει κάποιο νεύρο (νευρική ρίζα), με αποτέλεσμα πόνο στο πόδι, που είναι γνωστός με τον όρο «ισχιαλγία».
Πολλές μελέτες έχουν δημοσιευτεί διεθνώς για την ύπαρξη τρόπων με τους οποίους μπορεί κανείς να αποφύγειΑνατομικά στοιχεία σπονδυλικής στήλης τα συμπτώματα της οσφυαλγίας και τα χρόνια προβλήματα της μέσης. Εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε ότι συχνά υπάρχουν γενετικές και εμβιομηχανικές διαφορές μεταξύ των ανθρώπων, πράγμα που καθιστά ορισμένους πιο ευπαθείς σε προβλήματα με τη μέση τους. Επίσης, υπάρχουν και κάποιες σοβαρότερες παθήσεις (π.χ. όγκοι, κατάγματα, φλεγμονές), που μπορεί αρχικά να εμφανιστούν με μία οσφυαλγία.
Η οσφυαλγία μπορεί να χαρακτηριστεί ως οξεία (διάρκεια συμπτωμάτων λιγότερο από ένα μήνα), υπο-οξεία (διάρκεια 4-12 μήνες) ή χρόνια (διάρκεια πέραν του 1 έτους). Με τα συντηρητικά μέτρα, τα συμπτώματα του χαμηλού πόνου στη μέση συνήθως παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση μέσα σε λίγες εβδομάδες από την έναρξη.

Λίγα λόγια για την ανατομία
Η οσφυϊκή μοίρα αποτελείται από πέντε σπονδύλους (Ο1-Ο5), μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι, οι οποίοι είναι ινοχόνδρινες δομές, που δρουν ως μαξιλάρια, αποτρέποντας την τριβή μεταξύ των σπονδύλων (διπλανή εικόνα). Στο οπίσθιο μέρος τους οι σπόνδυλοι δημιουργούν ένα σωλήνα, το σπονδυλικό σωλήνα, μέσα από τον οποίο διέρχεται ο  νωτιαίος μυελός.  Η σταθερότητα της σπονδυλικής στήλης εξασφαλίζεται από τους συνδέσμους, τις μικρές οπίσθιες σπονδυλικές αρθρώσεις (ζυγοαποφυσικές αρθρώσεις), τους κοιλιακούς και ραχιαίους μυς.

Αίτια
Η πλειοψηφία των περιπτώσεων Οσφυαλγίας αφορά καλοήθη μυοσκελετικά Σπονδυλολίσθησηπροβλήματα. Η ευκίνητη οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης συνδέει στην ουσία τη σχετικά άκαμπτη θωρακική μοίρα με την επίσης άκαμπτη πύελο, με συνέπεια να δέχεται καθημερινά χιλιάδες δυνάμεις κάμψης, έκτασης, στροφής, πλάγιας κάμψης, αλλά και συμπίεσης κατά τη βάδιση και τις καθημερινές δραστηριότητες. Συχνά, ο πόνος μπορεί να οφείλεται σε θλάση (τράβηγμα) μυών ή τενόντων και συνήθως συμβαίνει μετά από άρση βάρους, ή λανθασμένη φόρτιση της σπονδυλικής στήλης, επί εδάφους ήπιων εκφυλιστικών αλλοιώσεων. Μπορεί να αφορά ακόμα και το 90% των περιπτώσεων οξείας οσφυαλγίας. Στις περιπτώσεις αυτές ο πόνος συνήθως είναι αριστερά ή δεξιά, παρασπονδυλικά και όχι πάνω στη σπονδυλική στήλη. Η προσεκτική κλινική εξέταση συνήθως είναι αρκετή για να τη διαχωρίσει από άλλες μορφές οσφυαλγίας, έτσι ώστε να μη χρειάζονται ειδικές εξετάσεις. Μπορεί να επιμείνει για μερικές εβδομάδες, συνήθως όμως υποχωρεί χωρίς να αφήνει ευαισθησία. Συχνά, συνυπάρχει κάποιου βαθμού δισκοπάθεια και εκφύλιση των σπονδυλικών αρθρώσεων. Σε παιδιά μπορεί να υπάρχει σπονδυλόλυσηκαι σπονδυλολίσθηση, (εικόνα) μια πάθηση κατά την οποία ο υπερκείμενος σπόνδυλος γλυστρά προς τα εμπρός επί του υποκείμενου σπονδύλου. Σε περιπτώσεις δισκοπάθειας και πίεσης νεύρου από την κήλη του μεσοσπονδυλίου δίσκου ( αναπτύσσεται σε άλλο άρθρο), ο πόνος αντανακλά στο πόδι, δίνοντας χαρακτηριστικά ευρήματα, ανάλογα με το νεύρο που πιέζεται. Σε ηλικιωμένους ενδέχεται να υπάρχει εκφυλιστική σκολίωση, σπονδυλαρθρίτιδα, εκτεταμένη καταστροφή των μεσοσπονδυλίων δίσκων, όγκοι, ακόμα και οστεοπορωτικά κατάγματα. Ειδικά, σε ασθενείς με οστεοπόρωση, ακόμα και μια απλή κίνηση, ή τράνταγμα, μπορεί να προκαλέσει ένα κάταγμα στο σπόνδυλο. Φυσικά, θα πρέπει να εξεταστεί συνολικά ο ασθενής μας, διότι υπάρχουν περιπτώσεις παθήσεων του εντέρου, του παγκρέατος και των νεφρών που αντανακλούν με πόνο στη μέση.

Συνοπτικά, τα αίτια χωρίζονται σε τοπικά και συστηματικά. Κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου με πίεση νευρικής ρίζας
Στα τοπικά αίτια περιλαμβάνονται:
-Θλάση μυών-τενόντων
-Δισκοπάθεια (εκφύλιση/κήλη μεσοσπονδυλίων δίσκων)
-Σπονδυλόλυση/σπονδυλολίσθηση
-Εκφύλιση και αρθρίτιδα σπονδυλικών αρθρώσεων (σπονδυλαρθρίτιδα)
-Σπονδυλική στένωση
-Κάταγμα σπονδύλου
-Όγκοι σπονδυλικής στήλης
-Αρθρίτιδα ιερολαγονίου αρθρώσεως
-Λοιμώξεις Κεντρικού Νευρικού ΣυστήματοςΠαθήσεις των μεσοσπονδυλίων δίσκων

Συστηματικά αίτια:
-Οστεοαρθρίτιδα του ισχίου (hip-spine syndrome)
-Ρευματοειδής αρθρίτιδα
-Παθήσεις εντέρου
-Παθήσεις νεφρών
-Παθήσεις παγκρέατος
-Ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής
-Ψυχικές διαταραχές που υποκρίνονται πόνο στην οσφύ
Στον παιδικό πληθυσμό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, λόγω των ιδιαιτεροτήτων του αναπτυσσόμενου σκελετού. Συνοπτικά αναφέρουμε τα αίτια παιδικής οσφυαλγίας:
-Κακώσεις μεσοσπονδυλίων δίσκων
-Σπονδυλόλυση/Σπονδυλολίσθηση
-Φλεγμονές-σπονδυλοδισκίτιδες
-Ανισοσκελία
-Όγκοι σπονδυλικής στήλης
-Σκολίωση (σπάνια προκαλεί πόνο)
-Υπερβολική αθλητική δραστηριότητα του ανώριμου σκελετού
Σε οσφυαλγία που επιμένει, χρειάζεται πολύ προσεκτική διερεύνηση, προς αποφυγή λαθών στη διάγνωση του ακριβούς αιτίου.

Διαγνωστικές εξετάσεις Κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου στη μαγνητική τομογραφία
Ανάλογα με την αιτία που υποπτεύεται ο Ορθοπαιδικός, μπορεί να ζητηθεί απλή ακτινογραφία οσφυϊκής χώρας, ακτινογραφία λεκάνης, μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας (διπλανή εικόνα), ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις θέση έχει η αξονική τομογραφία και το σπινθηρογράφημα οστών.

Πρόληψη
Η συστηματική άσκηση είναι αποτελεσματική στην πρόληψη της οσφυαλγίας. Από τη μια, βοηθάει στον έλεγχο του σωματικού μας βάρους, από την άλλη, με τη σωστή εκγύμναση μυών (ραχιαίων και κοιλιακών) μέρος των φορτίων μεταβιβάζεται σε αυτούς, αποτρέποντας καταπόνηση της σπονδυλικής στήλης. Πολύ καλή γυμναστική για τη μέση θεωρείται η κολύμβηση. Επίσης το γρήγορο περπάτημα είναι αποτελεσματικό στην εκγύμναση των ανωτέρω μυών. Ο έλεγχος του σωματικού μας βάρους και η διατήρησή του σε φυσιολογικά επίπεδα αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόληψης, καθώς η αύξηση του βάρους, σε συνδυασμό με την έλλειψη άσκησης οδηγεί σε καταπόνηση και πρώιμη φθορά της σπονδυλικής στήλης.
Επί πλέον αποφεύγουμε την πολύωρη παραμονή σε καθιστική θέση.
Αν η εργασία μας το απαιτεί, χρησιμοποιούμε ένα μαξιλαράκι χαμηλά στην πλάτη του καθίσματος, ώστε αυτό να κρατά τη μέση μας σε υπερέκταση.
Το ίδιο ισχύει κατά την οδήγηση, κατά την οποία συνιστάται το τακτικό διάλειμμα.
Αν χρειαστεί να σηκώσουμε ένα βαρύ αντικείμενο, λυγίζουμε τα γόνατα και πλησιάζουμε όσο το δυνατόν περισσότερο στο αντικείμενο αυτό, μειώνοντας έτσι τις δυνάμεις ροπής που αναπτύσσονται και που καταπονούν τη μέση μας πολλαπλάσια από το βάρος που σηκώνουμε.
Φροντίζουμε το στρώμα στο οποίο κοιμόμαστε να έχει την απαραίτητη σκληρότητα, ώστε να μη «βουλιάζει» το σώμα μας.
Να καθόμαστε, όποτε μπορούμε, αποφεύγοντας έτσι την ορθοστασία για μεγάλα διαστήματα.
Γενικά, πρέπει να θυμόμαστε ότι η αποφυγή της καθιστικής ζωής, η συχνή άσκηση, η ρύθμιση του σωματικού βάρους και η τήρηση ορισμένων οδηγιών, όπως αυτές που αναφέραμε, αποτελούν την καλύτερη πρόληψη για την εμφάνιση επεισοδίων οσφυαλγίας.

Αντιμετώπιση της Οσφυαλγίας
Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο πόνος οφείλεται σε τοπικά μηχανικά αίτια, η χορήγηση αντιφλεγμονωδών φαρμάκων σε συνδυασμό με αναλγητικά και μυοχαλαρωτικά για βραχύ διάστημα ολίγων ημερών, συνήθως επαρκεί. Μπορεί επίσης να κριθεί χρήσιμη η χρήση κηδεμόνων σπονδυλικής στήλης για μικρό διάστημα. Σε περιπτώσεις που ο πόνος επιμένει συνιστάται φυσικοθεραπεία, η οποία όμως πρέπει να εξατομικεύεται, τόσο σχετικά με τον ασθενή, όσο και σχετικά με την ακριβή αιτία του πόνου. Γι’αυτό χρειάζεται συνεργασία Ορθοπαιδικού-Φυσικοθεραπευτή. Οι τοπικές εγχύσεις με τοπικό αναισθητικό και κορτιζόνη βοηθούν σε πολλές περιπτώσεις και αποτελούν ένα αποτελεσματικό όπλο στη φαρέτρα μας, εάν αποτύχουν οι ανωτέρω μέθοδοι. Για την αποφυγή επικίνδυνων επιπλοκών, φρόνιμο είναι να γίνονται προσεκτικά από Ορθοπαιδικό που γνωρίζει πολύ καλά την περιοχή.
Σε περιπτώσεις αποτυχίας των συντηρητικών μέτρων και κυρίως σε χρόνιες περιπτώσεις με αστάθεια και σπονδυλαρθρίτιδα μπορεί να έχει θέση η χειρουργική αντιμετώπιση. Παράδειγμα, η μικροδισκεκτομή, σε περιπτώσεις εμμένουσας συμπτωματωλογίας από κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου, η αποσυμπίεση και σπονδυλοδεσία, σε περιπτώσεις σπονδυλικής στένωσης, ή καταγμάτων.
Συμπερασματικά, η οσφυαλγία αποτελεί ένα σύμπτωμα με πολλές αιτίες, είτε τοπικές, είτε συστηματικές. Μόνο η σωστή διάγνωση της υποκείμενης πάθησης μπορεί να εγγυηθεί την εξατομικευμένη και αποτελεσματική θεραπεία.