Επώδυνος Ώμος: αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Ένας από τους συχνότερους λόγους επίσκεψης στον Ορθοπαιδικό είναι ο πόνος στον ώμο, είτε με τη μορφή χρόνιας ενόχλησης, είτε ως οξύ συμβάν. Κυρίως παλαιότερα, αλλά πολύ συχνά ακόμα και σήμερα, οι ασθενείς φεύγουν με τη διάγνωση της «περιαρθρίτιδας» του ώμου και με τη συμβουλή να ακολουθήσουν στα τυφλά κάποια θεραπεία.
Συνήθως, αυτή αποτυγχάνει, διότι πρωτίστως έχει αποτύχει η ορθή διάγνωση.
Ο όρος «περιαρθρίτιδα», ο οποίος δεν αναφέρεται σε κανένα σύγχρονο επιστημονικό ορθοπαιδικό σύγγραμμα, χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν για να περιγράψει όλες εκείνεςΑνατομικά στοιχεία του ώμου τις αιτίες του πόνου στην άρθρωση του ώμου, τις οποίες ο γιατρός αδυνατούσε να αναγνωρίσει. Τις τελευταίες όμως δύο δεκαετίες, με την ευρεία χρησιμοποίηση της μαγνητικής τομογραφίας, του διαγνωστικού υπερήχου του μυοσκελετικού, αλλά και με την εμπειρία μας στην αρθροσκοπική και την ανοικτή χειρουργική του ώμου, ο όρος αυτός πρέπει να περάσει πια στο χρονοντούλαπο. Ο γιατρός που αναλαμβάνει να εξετάσει και να αντιμετωπίσει τον ασθενή με πόνο στον ώμο, οφείλει να γνωρίζει τα κατάλληλα κλινικά τεστ, να τα ερμηνεύει σωστά και να ζητά, εάν χρειάζεται, για επιβεβαίωση τις κατάλληλες απεικονιστικές εξετάσεις. Έτσι, θα είναι σε θέση να προτείνει την ενδεικνυόμενη θεραπεία και όχι στα τυφλά την ίδια θεραπεία για όλες τις περιπτώσεις.

Γιατί πονάει ο ώμος;
Ο ώμος αποτελεί τη σύνδεση του χεριού μας (του πολυτιμότερου ίσως εργαλείου της ανθρώπινης φύσης) με τον κορμό. Είναι μια αρκετά σύνθετη άρθρωση, όπου συμμετέχουν οστά (κλείδα, ωμοπλάτη, βραχιόνιο), μυες/τένοντες (υποπλάτιος, υπερακάνθιος, υπακάνθιος, ελάσσων στρογγύλος, μείζων θωρακικός, πλατύς ραχιαίος, δικέφαλος βραχιόνιος, δελτοειδής, κορακοβραχιόνιος) και αρθρικός θύλακος με συνδέσμους σε τέτοιο βαθμό, ώστε να προσφέρουν ένα μεγάλο εύρος κίνησης και μηχανική σταθερότητα, για να επιτευχθούν οι λειτουργίες του άνω άκρου. Χρησιμοποιείται καθημερινά σε ένα συνδυασμό χιλιάδων κινήσεων, σε τέτοιο βαθμό, που θα έλεγε κανείς πως είναι λογικό κάποια στιγμή να μας διαμαρτυρηθεί με τη μορφή άλγους.
Ο πόνος αυτός μπορεί να είναι χρόνιος, προοδευτικά επιδεινούμενος και ενοχλητικός, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και με τη μορφή οξέως συμβάντος, είτε μετά από  τραυματισμό (ήπιο ή σοβαρό), είτε χωρίς τραυματισμό. Εάν έχει προηγηθεί πτώση πάνω στο χέρι, μπορεί να έχει συμβεί κάποιο κάταγμα (σπάσιμο) στα οστά της άρθρωσης, ή κάποιο σχίσιμο (ρήξη) στους τένοντες, ή ακόμα και εξάρθρημα του ώμου. Ο πόνος στον ώμο εμφανίζεται χαρακτηριστικά κατά τις νυκτερινές ώρες, δυσχεραίνοντας την ποιότητα του ύπνου.

Οι αιτίες του χρόνιου πόνου κατά σειρά συχνότητας είναι:Ασβεστοποιός Τενοντοπάθεια
-τενοντοπάθεια (τενοντίτιδα) κυρίως του υπερακανθίου και λιγότερο συχνά του υπακανθίου και υποπλατίου
-ασβεστοποιός τενοντίτιδα
-τενοντοπάθεια μακράς κεφαλής του δικεφάλου
-ρήξη (σχίσιμο) τένοντα υπερακανθίου-υπακανθίου, συνήθως ως αποτέλεσμα χρόνιας φθοράς (εκφύλισης) του τένοντα
-αρθρίτιδα της ακρωμιοκλειδικής άρθρωσης (γειτνιάζει στην άρθρωση του ώμου)
-σύνδρομο υπακρωμιακής προστριβής (όπου το διάστημα ανάμεσα στο ακρώμιο και την βραχιόνιο κεφαλή στενεύει, με αποτέλεσμα να πιέζει και να τραυματίζει τον τένοντα του υπερακανθίου μυός)
-μερική αποκόλληση της μακράς κεφαλής του δικεφάλου (βλάβη SLAP)
-αστάθεια (πρόσθια συνήθως, ή πολλαπλών κατευθύνσεων) του ώμου, συνήθως μετά από εξάρθρημα ώμου
-συμφυτική θυλακίτιδα (παγωμένος ώμος)
-παγίδευση υπερπλατίου νεύρου
-αρθρίτιδα του ώμου (γληνοβραχιόνιος άρθρωση)
Είναι λογικό ότι σε ορισμένες περιπτώσεις συνυπάρχουν 2 ή περισσότερα από τα ανωτέρω αίτια.
Στα αίτια του πόνου πρέπει πάντα ο γιατρός να συμπεριλάβει και γενικότερες παθήσεις που αντανακλούν στον ώμο, όπως η αυχενική δισκοπάθεια, ισχαιμικά καρδιολογικά επεισόδια, φλεγμονή χοληδόχου κύστεως (αν και απομακρυσμένη εστία, αντανακλά στον ώμο, λόγω ερεθισμού του φρενικού νεύρου!), νεοπλασίες και φλεγμονώδεις καταστάσεις.

Πως γίνεται η σωστή διάγνωση;
Ο γιατρός που εξετάζει τον ώμο πρέπει να διαθέτει τις γνώσεις και την εμπειρία πάνω στην περιοχή που εξετάζει. Έτσι, χρησιμοποιώντας τα ποικίλα κλινικά τεστ, είναι συνήθως ικανός να θέσει την ακριβή διάγνωση της πάθησης, την οποία, εάν χρειαστεί, θα επιβεβαιώσει με τις κατάλληλες απεικονιστικές εξετάσεις. Η ακτινογραφία σε 2 ή 3 επίπεδα, καθώς και η μαγνητική τομογραφία συνήθως αρκούν. Ειδικά, η μαγνητική τομογραφία προσφέρει εξαιρετικά υψηλής ποιότητας απεικόνιση των δομών του ώμου. Το υπερηχογράφημα είναι επίσης ένα πολύ αξιόπιστο διαγνωστικό βοήθημα, το οποίο κερδίζει σημαντικό έδαφος και στη χώρα μας, ενώ στην  Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική χρησιμοποιείται εδώ και αρκετά χρόνια ευρέως στις παθήσεις του ώμου. Η αξονική τομογραφία χρησιμοποιείται σπάνια και έχει θέση στη μελέτη των καταγμάτων, ενώ επίσης σπάνια μπορεί να χρησιμοποιηθεί και το σπινθηρογράφημα οστών.

Θεραπεία
Ο γιατρός, έχοντας ολοκληρώσει τον κύκλο της κλινικής και απεικονιστικής εξέτασης, και έχοντας θέσει την ορθή διάγνωση,
μπορεί να προτείνει τη σωστή θεραπεία. Αυτή συνίσταται σε συντηρητικά και σε επεμβατικά μέσα. Στη συντηρητική θεραπεία πρωτίστως περιλαμβάνεται η ανάπαυση του ώμου για χρονικό διάστημα 5-10 ημερών και ακολούθως η αποφυγή άρσης βάρους με την πάσχουσα πλευρά. Συνιστάται να αποφεύγεται ακόμα και η γυναικεία τσάντα από την πάσχουσα πλευρά.  Επίσης, χρησιμοποιούνται για βραχύ χρονικό διάστημα αντιφλεγμονώδη και παυσίπονα φάρμακα και ενδεχομένως έγχυση τοπικώς δρώσας κορτιζόνης. ΟΤοπική έγχυση φαρμάκου στον ώμο ώμος μπορεί να αναπαυθεί σε φάκελο ανάρτησης, ή να ακινητοποιηθεί με ειδικό κηδεμόνα, ανάλογα με την πάθηση. Σημαντικό ρόλο παίζει η φυσικοθεραπεία, όπου χρησιμοποιούνται μοντέρνες μορφές θεραπείας με Laser (Hilterapia), θεραπευτικούς υπερήχους (κρουστικός υπέρηχος PiezoWave), διαδυναμικά ρεύματα, αλλά και πληθώρα ασκήσεων για κινησιοθεραπεία με ενδυνάμωση.
Στα συντηρητικά μέσα μετά την οξεία φάση σπουδαίο ρόλο παίζει η τροποποίηση των δραστηριοτήτων με τον πάσχοντα ώμο, όπως:
-η αποφυγή άρσης βάρους,
-να μη σηκώνουμε το χέρι πάνω από το οριζόντιο επίπεδο,
-αποφυγή επιβαρυντικών αθλητικών δραστηριοτήτων (βόλλεϋ, τέννις, ρίψεις σφαίρας/ακοντίου) και
-να μην κοιμόμαστε πάνω στον πάσχοντα ώμο.

Επί ενδείξεων και εφόσον αποτύχει η συντηρητική αντιμετώπιση, υπάρχει η χειρουργική θεραπεία. Αυτή γίνεται σήμερα αρθροσκοπικά, δηλαδή με 2-3 μικρές οπές δια του δέρματος εισάγεται η κάμερα και τα κατάλληλα εργαλεία στην άρθρωση και πραγματοποιείται η ενδεικνυόμενη επέμβαση. Όχι μόνο αισθητικά, αλλά και λειτουργικά το αποτέλεσμα είναι άριστο, καθώς το αρθροσκόπιο μας επιτρέπει πρόσβαση σε όλα τα σημεία της άρθρωσης, ενώ η εξέλιξη των εργαλείων, των τεχνικών και των υλικών βοηθούν σχεδόν πάντα στην πλήρη αποκατάσταση των βλαβών.
Σε περιπτώσεις οστεοαρθρίτιδας (εκφύλισης και καταστροφής του χόνδρου) ο ασθενής ενδέχεται να καταλήξει σε επέμβαση αντικατάστασης του χόνδρου με μεταλλικά εμφυτεύματα (ολική αρθροπλαστική).

Οι σύγχρονες διαγνωστικές τεχνικές, οι γνώσεις μας πάνω στην παθολογία του ώμου, η εμπειρία των χειρουργικών παρεμβάσεων και η ορθή χρήση του αρθροσκοπίου, έχουν τα τελευταία χρόνια καθαρίσει το ομιχλώδες τοπίο γύρω από τις παθήσεις του ώμου σε τέτοιο βαθμό, ώστε η  αόριστη και ακαθόριστη χρήση του όρου «περιαρθρίτιδα του ώμου» να φαντάζει πολύ πτωχή για να περιγράψει τα ακριβή αίτια του πόνου και της δυσλειτουργίας της άρθρωσης και να προσδιορίσει την κατάλληλη θεραπεία. Μόνο η σωστή διάγνωση της πάθησης του ώμου εξασφαλίζει την ορθή θεραπευτική αντιμετώπιση.